Cor Strik over de Sint-Luciakerk
Hoe bewoners van Ravenstein hun kerk redden
Voor een symbolisch bedrag kochten Cor Strik en zijn partner Frans van Haeren zes jaar geleden de Sint-Luciakerk in Ravenstein. Niet voor henzelf, maar uit de diepe overtuiging dat het monument behouden moest blijven. De kerk werd gelijk overgedragen aan een stichting die daarvoor alles op alles zet. Het gebouw is uniek en heeft een bijzondere waarde voor de gemeenschap. ‘Eigenlijk heeft de kerk óns gekocht.’
Zeker weten dat oud-horecaondernemer Strik er af en toe wakker van ligt. Het is een megaproject. Zijn hele ziel en zaligheid zit erin. Inclusief zo’n 3.600 vrijwilligersuren, de afgelopen zes jaar. De verantwoordelijkheid voelt groot en er komt veel kijken bij het redden van de kerk. Zoals bouwkundige processen doorzien, politiek handig manoeuvreren en voortdurend schakelen. Maar vooral ook kunnen verdragen dat je niet verder kunt kijken dan de volgende bocht. Strik: ‘Alles in mijn leven bleek een stage te zijn voor dit project. Hierin komt het allemaal samen. Ook het lef en het niet opgeven, dat gebeiteld zit in mijn bestaan.’
Strik stapte in dit avontuur onder een niet zo goed gesternte. Er was veel gedoe over de toekomst van de kerk. Hij dacht: ik ga gewoon eens een visiedocument maken over wat je bij benadering met zo’n kerk zou kunnen. Hij trok er de aandacht mee van het bisdom, het parochiebestuur, de gemeente, provincie en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. De kern van het idee? Behoud van het erfgoed, met een toekomstbestendige herbestemming voor de gemeenschap. Ook zag Strik commerciële mogelijkheden waarmee de kerk in zijn eigen bestaan en onderhoud zou kunnen voorzien.
Passie en ondernemerschap
Striks idee werd omarmd. Iedereen voelde de betekenis ervan. Het gaat hier om de enige Duits-barokke katholieke parochiekerk in Nederland. Het unieke gebouw heeft dan ook karakteristieke kenmerken, zoals een mansardedak met koepelgewelf. De kerk werd in 1735 gebouwd met geld uit de gemeenschap, opgehaald door de Ravensteinse Loterij. Strik: ‘De kerk hoort bij ons oude vestingstadje.’ Zijn idee bleek levensvatbaar. ‘We hebben het zorgvuldig uitgewerkt met een groep adviseurs, onder meer uit de erfgoedwereld. Dat gaf ons plan vleugels. Ook hebben we een stevig stichtingsbestuur samengesteld. Allemaal mensen die veel meer weten dan ik. Ik ben van de passie en het ondernemerschap. Zij hebben hun sporen verdiend in complex projectmanagement, erfgoed, financiering.’
Niet leegstrippen
Terwijl in 2016 het koor er nog stond te oefenen, viel het gruis vanuit de plafondscheuren naar beneden. De kerk werd per direct onveilig verklaard en gesloten door het parochiebestuur. Strik: ‘De bouwkundige verkenning die de eerste vier jaar in beslag nam, was de grootste uitdaging. Wat zouden we tegenkomen? Daarbij hebben we allerlei erfgoedspecialisten ingezet. Ik denk dat we inmiddels elke balk wel kennen.’ Tijdens de planvorming van het meerjarig instandhoudingsplan en de herbestemming gebeurde er lange tijd niks met de kerk.
Stap voor stap worden de plannen nu uitgewerkt. Van het rijksmonument is zowel het interieur als het exterieur beschermd. Wat in de kerk aanwezig is moet zoveel mogelijk behouden blijven, zoals het altaar, beelden, preekstoel en biechtstoelen. Voor een vrij vloerplan mochten enkele kerkbanken wijken. ‘We mogen en willen het gebouw niet leegstrippen, deze monumentale elementen zijn ons goud.’ Zorgvuldigheid staat voorop. Zo is er een bouwteam dat bestaat uit vertegenwoordigers van de gemeente, de monumentenkamer en de Rijksdienst. ‘Dat zijn als het ware onze‘toezichthouders.’ Ze beoordelen elke stap die we zetten. Zo voorkomen we dat er iets gebeurt dat erfgoedtechnisch niet goed is.’
Communityproject
De opgerichte stichting heeft het vaak verzucht: hoe gaan we dit ooit voor elkaar krijgen? Maar de gemeenschap steunt het initiatief aan alle kanten. ‘Zo is er de groep ‘Lucianen’ – particulieren en bedrijven – die financieel steunt en donaties ophaalt. De bijdrage vanuit Dioraphte voor de bouwkundige restauratie werkt daarbij als een vliegwiel. Uiteindelijk is er zo’n 2,5 miljoen euro nodig. We kunnen dus nog hulp gebruiken.’ Intussen heeft Strik zijn initiatief zien uitgroeien tot een communityproject. ‘We hebben bijvoorbeeld een hele groep vrijwilligers met een professioneel ambacht die meewerken aan de herbestemming. Zij hebben bijvoorbeeld de toiletgroep gebouwd en kleine klussen uitgevoerd. De besparing? Ruim 50.000 euro.’
Trouw- en rouwceremonies
Inmiddels is de kerk weer veilig verklaard. Om het draagvlak te vergroten is het gebouw zo snel mogelijk opengesteld om te laten zien wat alle inspanningen opleveren. Ook de exploitatie is op gang gekomen. Zo is de kerk te huur voor trouw- en rouwceremonies, symposia en optredens. De schouwburg in Oss heeft toegezegd er jaarlijks zo’n twintig voorstellingen te programmeren. Daarnaast is er natuurlijk ook ruimte voor de gemeenschap. Dat vergroot de leefbaarheid van het stadje. Strik: ‘Ooit droomde ik ervan een plek te creëren voor mensen om samen te komen. Nou, dat is gelukt.’
‘Ik wist dat de herbestemming een grote uitdaging zou worden, maar ik denk graag in mogelijkheden en oplossingen.’
Mirjam Giesbers
Voorzitter stichtingsbestuur
Adviseur Jaap Jan Steensma
‘Alles klopte, het paste ons als fonds’
‘Erfgoedbeleid gaat over instandhouding; over bewaren van wat van waarde is, opdat het niet verloren gaat. Maar omstandigheden kunnen veranderen. Op het moment dat erfgoed zijn oorspronkelijke functie verliest, loopt het voortbestaan gevaar. Dat gebeurde ook met de Luciakerk in Ravenstein, die door de ontkerkelijking steeds minder bezoekers trok. De kerk werd uiteindelijk aan de eredienst onttrokken. Maar hoe moet het dan verder?
Wat we zo bijzonder vinden aan de Luciakerk, is dat juist een groep bewoners zich zo betrokken toont om dit erfgoed te behouden. Zij trekken zich het lot aan van het bijzondere gebouw én ze willen dat de publieke toegankelijkheid behouden blijft. Dat is een enorme opgave, maar we hadden er alle vertrouwen in dat het ging lukken. In alle onderliggende stukken herkenden we de kwaliteit. Er was goed over nagedacht, er waren experts bij betrokken, alles klopte. En het paste ons als fonds. We dragen namelijk graag bij aan projecten die zonder onze bijdrage moeilijk te realiseren zijn. Dat maakt het verschil.’